Jesienią w Tarnopolu odbyła się konferencja projektu CareLikeHome, która zgromadziła ekspertów w dziedzinie opieki paliatywnej i geriatrycznej z Ukrainy i Polski. Wydarzenie stało się platformą do omówienia rozwoju opieki paliatywnej w obu krajach, a także do przedstawienia konkretnych działań zaplanowanych i już realizowanych w ramach projektu CareLikeHome.
Konferencja poruszyła w przestrzeni publicznej trudny temat śmierci i cierpienia, a także towarzyszących im samotności i bezradności – zagadnień, które pozostają w dużej mierze tematami tabu w naszym społeczeństwie. Jednocześnie, wobec pilnej potrzeby poprawy jakości opieki paliatywnej, konieczne są zmiany zarówno w sferze medycznej i społecznej, jak i wzrost świadomości publicznej.
Łacińskie słowo pallium, od którego pochodzi termin paliatywny, oznacza „płaszcz”. Celem opieki paliatywnej jest „otoczenie chorego płaszczem” troski i wsparcia – a dokładniej, poprawa jakości życia osób z chorobami zagrażającymi życiu poprzez zapobieganie i łagodzenie cierpienia. Historia współczesnej opieki paliatywnej jest stosunkowo krótka: sięga 1967 roku, gdy brytyjska lekarka Cicely Saunders otworzyła w Londynie pierwsze hospicjum dla osób nieuleczalnie chorych. Sam termin palliative care wprowadził Balfour Mount w 1974 roku. Dziś opieka paliatywna obejmuje nie tylko leczenie bólu, ale także wsparcie psychologiczne dla pacjentów i ich rodzin, troskę o potrzeby duchowe oraz rozwiązywanie kwestii społecznych, prawnych i etycznych związanych z chorobą i końcem życia.
Choć dziedzina opieki paliatywnej stale się rozwija, globalne zapotrzebowanie na nią pozostaje ogromne. Spośród 62 milionów osób, które co roku umierają na świecie, co najmniej 60% wymaga opieki paliatywnej. W wielu krajach brakuje krajowych strategii w tym zakresie, a tam, gdzie istnieją, często są one nieskuteczne. Dostęp do podstawowych leków paliatywnych nadal stanowi wyzwanie ze względu na ograniczenia w obrocie opioidami oraz różny poziom rozwoju terapii bólu w poszczególnych państwach.
Pierwsze hospicja w Polsce pojawiły się w latach 80., natomiast na Ukrainie pierwsze hospicjum otwarto we Lwowie w 1996 roku. Mimo że od tego czasu w obu krajach poczyniono znaczne postępy w zakresie opieki paliatywnej, potrzeby wszystkich pacjentów nadal nie są w pełni zaspokojone, szczególnie w obliczu nowych wyzwań.
Zapotrzebowanie na opiekę paliatywną w obu krajach szybko rośnie – z przyczyn demograficznych, społecznych i medycznych. Populacje Polski i Ukrainy starzeją się w związku z postępem medycyny, wydłużeniem i poprawą jakości życia, a jednocześnie spada liczba urodzeń i migrują całe grupy ludności. Rosnąca liczba chorób przewlekłych, niezakaźnych sprawia, że opieka paliatywna staje się coraz częściej niezbędną formą wsparcia. Systemy ochrony zdrowia wciąż nie poświęcają wystarczającej uwagi potrzebom osób starszych, przewlekle lub nieuleczalnie chorych oraz grup społecznie wrażliwych, co pogłębia nierówności w dostępie do opieki. W obu krajach występują podobne trudności: nierówny dostęp do usług w miastach i na wsi, niedobory kadrowe wynikające z wymagającego charakteru pracy oraz brak wystarczająco wyszkolonych specjalistów.
Wojna w Ukrainie dodatkowo pogłębiła te problemy: wzrosła liczba osób z urazami fizycznymi (zarówno wśród wojskowych, jak i cywilów), z traumą psychiczną, a także liczba osób wewnętrznie przesiedlonych. Zapotrzebowanie na opiekę paliatywną w zachodniej Ukrainie zwiększyło się co najmniej o 30%. Liczba osób przesiedlonych z Ukrainy w Polsce również wzrosła.
Projekt CareLikeHome to tylko jeden z kroków w odpowiedzi na te wyzwania, lecz jego znaczenie wykracza poza pojedyncze miasta i regiony. Obejmuje on tworzenie nowoczesnych, inkluzywnych przestrzeni szpitalnych we Lwowie, Tarnopolu i Krośnie, poprawę warunków dla pacjentów i personelu, wdrażanie naukowo potwierdzonych metod żywienia i leczenia chorych w ciężkim stanie, szkolenia zawodowe oraz wzmacnianie zdolności systemu ochrony zdrowia do reagowania na zmiany demograficzne i społeczne.
We Lwowie projekt realizowany jest w budynku, w którym wcześniej mieścił się oddział internistyczny obsługujący głównie pacjentów przewlekle chorych. Pomieszczenia były w krytycznym stanie, a w regionie brakowało łóżek hospicyjnych i paliatywnych. Przed rozpoczęciem kontraktowania pakietu opieki paliatywnej przez Narodową Służbę Zdrowia Ukrainy (NSZU) Lwów dysponował 60 łóżkami publicznymi i 30 prywatnymi, podczas gdy potrzeby były co najmniej dwukrotnie większe. Dlatego zdecydowano o utworzeniu osobnego budynku dla pacjentów paliatywnych i hospicyjnych
Obecnie trwa przebudowa budynku o powierzchni 1000 m². Nowy oddział będzie w pełni dostępny dla osób z niepełnosprawnościami, zostanie wyposażony w schron i połączony łącznikiem z innym budynkiem. Otaczający teren zielony zostanie odnowiony i przystosowany do potrzeb osób o ograniczonej mobilności. W nowym oddziale opieki paliatywnej pomoc uzyska około 500 pacjentów rocznie. W ramach projektu powstanie także program szkoleniowy dla specjalistów z zakresu opieki paliatywnej, geriatrii oraz rehabilitacji fizycznej i psychologicznej, realizowany we współpracy z uczelniami medycznymi. Szpital został wskazany przez Lwowski wydział zdrowia jako regionalne centrum koordynujące opiekę paliatywną.
Jedną z najliczniejszych grup pacjentów wymagających opieki paliatywnej są osoby chore na nowotwory. W ramach projektu w Tarnopolskim Regionalnym Centrum Onkologii powstaje odrębny oddział opieki paliatywnej, w którym pacjenci będą mogli otrzymać nie tylko wsparcie medyczne, lecz również pomoc psychologiczną i zapewnienie godnych warunków pobytu.
Niestety, opieka onkologiczna nie zawsze oznacza leczenie przyczynowe. Wiele przypadków diagnozowanych jest w III lub IV stadium, a nie każde leczenie prowadzi do pełnego wyzdrowienia. Część chorych otrzymuje terapię mającą na celu poprawę jakości życia – i to właśnie oni trafiają do kategorii pacjentów paliatywnych. Takich osób jest niestety wiele i często nie otrzymują one wystarczającej uwagi. Pracujemy nad tym, by to zmienić. Obecnie świadczenia realizujemy na wyodrębnionych łóżkach w ramach istniejących oddziałów, ale naszym celem jest stworzenie osobnego oddziału dla pacjentów onkologicznych wymagających opieki paliatywnej. Projekt daje nam taką szansę
W Krośnie trwa modernizacja i doposażenie Oddziału Opieki Długoterminowej i Leczniczej. W budynku przy ul. Grodzkiej prowadzone są prace remontowe, a do istniejących 55 łóżek zostanie dodanych kolejne 15, co znacząco skróci czas oczekiwania na hospitalizację. Odnowiony oddział będzie posiadał dostępne łazienki, nowoczesną infrastrukturę medyczną oraz nowy sprzęt, w tym karetkę, łóżka medyczne, sprzęt fizjoterapeutyczny i inne urządzenia.
Jednym z ważnych elementów projektu CareLikeHome jest opracowanie przewodnika dotyczącego żywienia dojelitowego w medycynie paliatywnej. Wyniki tej pracy zostały zaprezentowane podczas konferencji w Tarnopolu. Publikacja będzie cennym narzędziem projektu, z którego będą mogły korzystać inne placówki medyczne w Polsce i na Ukrainie.
Opieka paliatywna to nie tylko leczenie – to przede wszystkim człowieczeństwo. Projekt CareLikeHome pokazuje, że systemowe zmiany są możliwe, kiedy profesjonalizm, współpraca transgraniczna i zaangażowanie w pomoc najbardziej potrzebującym łączą się ze sobą. Wspólna wizja rozwoju i wspólna praca nad trwałymi rezultatami stanowią ważny krok w kierunku zmiany kultury postrzegania bólu i cierpienia w Polsce i na Ukrainie. W centrum opieki paliatywnej zawsze pozostaje człowiek – jego godność i prawo do jak najlepszej jakości życia, nawet w najtrudniejszych chwilach.
