Możesz zatracić się w tętniącym życiem tłumie podczas festiwalu we Lwowie albo odnaleźć ciszę w odległej dziczy Karpat. Przyjeżdżając ze Wschodu, możesz poczuć się tu „jak na Zachodzie”, a przybywając z Zachodu – zrobić pierwszy krok w kierunku nieodgadnionej Ukrainy. Rozpocznij studia na jednej z miejscowych uczelni i zachowaj na całe życie wspomnienia studenckich lat. Spróbuj niezwykłej kuchni. Rozpocznij biznes, korzystając z dogodnego położenia regionu, lub dołącz do kreatywnej społeczności, aby zrealizować innowacyjny projekt. Od premiery pierwszej książki na Forum Wydawców we Lwowie, przez wieczór w operze, aż po wspinaczkę na górski szczyt – region oferuje doświadczenia, które pozostają w pamięci na całe życie.
Mieszkańcy obwodu lwowskiego są przyzwyczajeni do przyjmowania gości i od dawna cieszą się reputacją gospodarzy jednego z najważniejszych kierunków turystycznych Ukrainy. Lwowianie są dumni ze statusu stolicy kultury oraz jednego z najbardziej atrakcyjnych miast do życia. Od czasu pełnoskalowej inwazji liczba osób przybywających do regionu nie zmniejszyła się. Dziś jednak obwód lwowski postrzegany jest rzadziej jako kierunek turystyczny, a częściej jako centrum pomocy humanitarnej – miejsce, w którym schronienie znajdują osoby uciekające przed wojną, gdzie ratuje się życie i zdrowie rannych oraz gdzie można odzyskać siły. Region jest również ważnym centrum logistycznym oraz miejscem spotkań dyplomatycznych i wydarzeń międzynarodowych.
Co sprawia, że jest to miejsce tak wyjątkowe?
Przede wszystkim jego położenie na styku Wschodu i Zachodu. Historyczne szlaki handlowe umożliwiły Lwowowi rozkwit w przeszłości. Dziś bliskość granicy z Polską i Unią Europejską sprawia, że region jest ważnym węzłem transportowym i logistycznym, łączącym Ukrainę z Europą Środkową. Granica państwowa między Ukrainą a Polską w obwodzie lwowskim ma długość 278,2 km, a na tym odcinku funkcjonuje siedem drogowych przejść granicznych.
Jednym z powodów, dla których warto tu przyjechać, jest bogate dziedzictwo historyczne oraz różnorodne życie kulturalne. Lwów często określany jest mianem kulturalnej stolicy Ukrainy. Wynika to z roli, jaką miasto odegrało w swojej burzliwej historii. Założony w XIII wieku przez króla Daniela Halickiego, Lwów należał kolejno do Polski, monarchii habsburskiej (później Austro-Węgier), ponownie do Polski, następnie do Związku Radzieckiego, aż w końcu do niepodległej Ukrainy. W przeszłości miasto było domem dla ludzi wielu narodowości. Jego wyjątkowy charakter ukształtowali Polacy, Ukraińcy, Niemcy, ale także Żydzi, Ormianie, Włosi i Czesi. Lwów był ważnym centrum życia kulturalnego i akademickiego, a wiele wybitnych postaci pozostawiło ślad w jego historii. Podobna różnorodność kulturowa charakteryzuje cały obwód lwowski.
Ślady dawnej historii można odnaleźć w pięknych zabytkach Lwowa – wpisanym na listę UNESCO Rynku, imponujących katedrach, teatrach oraz zabytkowych kamienicach – a także poza miastem, w zamkach i pałacach, kościołach i klasztorach rozsianych po całym regionie. Reputację stolicy kultury potwierdzają liczne inicjatywy, a także znane na świecie wydarzenia, takie jak festiwal etno-jazzowy „Flugery Lvova”, festiwal muzyki klasycznej „Contrasts”, Forum Wydawców Lwowa, festiwal teatralny „Złoty Lew” czy Kongres Kultury. Wiele z nich odbywa się nadal mimo trwającej wojny.
Zachowanie dawnych tradycji, rzemiosła i kuchni jest w dużej mierze zasługą samych mieszkańców regionu, którzy pielęgnowali rzemiosło ludowe i śpiewali tradycyjne pieśni. Na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego Ukrainy wpisano m. in. sokalski wzór haftu i charakterystyczny ścieg horodecki, placek jaworowski oraz tradycję przygotowywania „kapusty duszonej” („zasypana kapusta”). Ważnym symbolem regionu jest także wyjątkowa drewniana zabawka jaworowska. W ostatnich latach coraz więcej uwagi poświęca się również odrodzeniu tradycji tkania dywanów w Hłynianach. Do Lwowa przyjeżdżają mieszkańcy innych regionów Ukrainy, aby poczuć wyjątkową atmosferę Bożego Narodzenia. Miasto zachowało dawne kolędy, tradycję „wertep” – ludowych jasełek – oraz rzemieślnicze wytwarzanie gwiazd bożonarodzeniowych. Miasto słynie również z bogactwa potraw i starych rodzinnych przepisów przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Dla wielu Lwów kojarzy się z aromatem kawy i tradycyjnym lwowskim sernikiem.
Przyroda obwodu lwowskiego jest niezwykle różnorodna – nie opuszczając regionu, można zobaczyć krajobrazy od nizin Polesia po górskie tereny Karpat. Do najcenniejszych obszarów chronionych należą Park Narodowy „Beskidy Skolskie”, Jaworowski Park Narodowy, Park Narodowy „Północne Podole” oraz Rezerwat Biosfery „Roztocze”, włączony do Światowej Sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO. Przez obwód przebiega także Główny Europejski Dział Wodny, rozdzielający dorzecza Morza Czarnego i Morza Bałtyckiego. Wędrówki po Karpatach, rowerowe wyprawy przez malownicze Roztocze czy spływy kajakowe Bugiem oferują liczne możliwości aktywnego odkrywania przyrody.
Istotnym źródłem rozwoju obwodu lwowskiego były również bogate zasoby naturalne. Boom naftowy w Galicji w XIX wieku uczynił ten region ważnym uczestnikiem światowych rynków. Do rozwoju gospodarczego przez lata przyczyniały się także złoża gazu ziemnego, węgla, łupków energetycznych, soli potasowych i kamiennych, siarki, gipsu oraz surowców budowlanych, takich jak gliny, margiel czy wapień. Cenne wody mineralne o właściwościach leczniczych dały początek licznym uzdrowiskom, z których najbardziej znane to Truskawiec i Schodnica.
W czasach radzieckich region odgrywał ważną rolę gospodarczą, a na jego terenie działało wiele zakładów przemysłowych i wydobywczych. Po odzyskaniu niepodległości przez Ukrainę w 1991 roku kraj musiał zmierzyć się z trudnym procesem transformacji gospodarczej. Centralizowana gospodarka oparta na dużych państwowych przedsiębiorstwach stopniowo ustępowała miejsca mniejszym firmom oraz międzynarodowym spółkom. Obecnie dynamicznie rozwija się sektor turystyki, hotelarstwa i gastronomii, a także branża informatyczna. W regionie powstało wiele innowacyjnych przedsiębiorstw z sektora rolniczego, przetwórstwa spożywczego, przemysłu lekkiego i handlu detalicznego. Lwów jest również miejscem organizacji dużych wydarzeń biznesowych, takich jak Lwowskie Forum Ekonomiczne czy Lwowska Arena IT. W czasie wojny do obwodu lwowskiego przeniosło się ponad 200 przedsiębiorstw.
Obecnie obwód lwowski odgrywa także ważną rolę w systemie opieki zdrowotnej Ukrainy. Każdego dnia przybywają tu ranni – zarówno wojskowi, jak i cywile – aby poddać się leczeniu i rehabilitacji. Placówki medyczne intensywnie się rozwijają, są wyposażane w nowoczesny sprzęt, a lekarze wykonują coraz bardziej zaawansowane zabiegi. Rozwijane są również usługi protetyczne oraz wielodyscyplinarna rehabilitacja. Duży nacisk kładzie się także na poprawę dostępności przestrzeni publicznych i usług socjalnych. Mimo trudnych warunków region stara się pozostać otwarty i gościnny – troszczyć się o innych, przyjmować gości, promować lokalną kuchnię oraz tworzyć przestrzeń dla nowych inicjatyw i możliwości.
Obwód lwowski liczy około 2,47 mln mieszkańców, a jego powierzchnia wynosi 21 831 km².
Aktywni, kreatywni i zaangażowani w wywieranie pozytywnego wpływu – ludzie są najważniejszym zasobem regionu. Lokalne społeczności są gotowe odpowiadać na potrzeby swoich miast i wsi, takie jak rozwój infrastruktury, poprawa dostępności, wsparcie sektora społecznego czy ochrona środowiska. Jednocześnie nie wszystkie problemy można łatwo rozwiązać ze względu na ograniczone środki finansowe i kompetencje, szczególnie w małych miastach i na obszarach wiejskich.
W tym kontekście współpraca transgraniczna okazała się skutecznym narzędziem, przynoszącym wymierne rezultaty, poprawę warunków życia, zmianę sposobu myślenia, wzmocnienie potencjału instytucjonalnego oraz impuls do dalszego rozwoju i nowych inicjatyw. Ponad 20 lat współpracy transgranicznej wyraźnie to potwierdza. Region stał się liderem wśród regionów Ukrainy pod względem liczby zrealizowanych projektów.
PROJEKTY PBU
* budżet i dofinansowanie dotyczą wyłącznie partnerów z obwodu lwowskiego
Współpraca transgraniczna w dużej mierze zależy od dostępności komunikacyjnej, czyli możliwości sprawnego dojazdu. W ramach Programu na lata 2014–2020 zrealizowano pięć projektów drogowych i infrastrukturalnych: TransBorder, ECORoads, PaNTHer, LUBANOVO oraz SouthWay. Obejmowały one modernizację zarówno dróg regionalnych, jak i lokalnych, ułatwiając mieszkańcom i podróżnym szybki oraz wygodny dojazd do przejść granicznych z Polską. Realizacja projektów zwiększyła bezpieczeństwo na drogach oraz odpowiedzialność uczestników ruchu dzięki działaniom promocyjnym i edukacyjnym.
Bezpieczeństwo granic zostało wzmocnione dzięki projektom: IBSSSouth, IBSSCenter i BCPMonitoring realizowanym przez Państwową Służbę Graniczną Ukrainy. Ich celem było przeciwdziałanie nielegalnemu przemytowi towarów i ludzi. Z kolei projekty SECINCARP i SOSRescue koncentrowały się na zwiększeniu bezpieczeństwa w obszarach górskich. Ratownicy z Głównego Wydziału Państwowej Służby ds. Sytuacji Nadzwyczajnych Ukrainy w obwodzie lwowskim otrzymali nowoczesne pojazdy i sprzęt oraz przeszli szkolenia z reagowania na sytuacje kryzysowe w specyficznych warunkach górskich. W Sławsku utworzono także centrum szkoleniowe dla transgranicznych operacji ratowniczych, wyposażone w specjalistyczny pojazd i niezbędny sprzęt.
Ważną rolę w ochronie życia i zdrowia mieszkańców odegrali również pracownicy służby zdrowia. Ukraińscy lekarze i pielęgniarki, we współpracy z polskimi partnerami, podjęli działania na rzecz modernizacji placówek medycznych i podnoszenia kwalifikacji personelu. W ramach projektu HCS Obwodowy Dziecięcy Szpital Kliniczny we Lwowie zmodernizował usługi chirurgiczne dzięki nowoczesnemu sprzętowi, odnowionej infrastrukturze i wymianie wiedzy. Projekt RESCUE w rejonie sokalskim usprawnił reagowanie na nagłe przypadki medyczne na terenach przygranicznych poprzez zakup nowych pojazdów i sprzętu ratowniczego. Natomiast projekt HealthOnTheBorderPLUA w Starym Samborze koncentrował się na chorobach sercowo-naczyniowych i nowotworach, głównych przyczynach zgonów w Polsce i na Ukrainie. Zakup nowej karetki pogotowia oraz nowoczesnej aparatury medycznej znacząco poprawił możliwości diagnostyczne i ratunkowe placówki.
Ochrona dziedzictwa naturalnego oraz wspólnego środowiska należy do najważniejszych wyzwań na obszarach transgranicznych. W wielu miejscach wciąż istnieje duże zapotrzebowanie na nowoczesną infrastrukturę oczyszczania ścieków. Dzięki wsparciu Programu oczyszczalnie ścieków w Dobromilu (RiversHeritage), Czerwonogrodzie (KSICHER) i Schodnicy (ProtectWater) przyczyniły się do poprawy jakości wód gruntowych, co w dłuższej perspektywie wpłynie na zdrowie mieszkańców oraz atrakcyjność tych obszarów. Promowanie zrównoważonej turystyki i ekologicznego stylu życia, by móc w pełni wykorzystać potencjał obszarów przyrodniczych, to cel projektu PLUARoztocze, który w ramach swoich działań stworzył infrastrukturę rowerową na obszarze Roztocza. Inną inicjatywą były spływy kajakowe Bugiem, organizowane w ramach projektu BugUnitesUs.
Istotną rolę w ochronie i promocji dziedzictwa naturalnego odegrały mikroprojekty. Projekt ProtectNature wspierał rozwój zrównoważonej turystyki w parkach przyrodniczych. Z kolei projekt Bio-reserve skupiał się na promocji transgranicznego Rezerwatu Biosfery Roztocze poprzez kampanie medialne i działania edukacyjne skierowane do dzieci. Projekt SlowRivers wykorzystywał potencjał dorzeczy rzek San i Strwiąż, rozwijając różne formy aktywności wodnej, takie jak spływy kajakowe, wycieczki pontonowe czy rafting. Inicjatywa FISH dotyczyła ochrony świnki pospolitej – lokalnego gatunku ryby o ciekawym sposobie migracji. Projekty CarpathianBee i Apis koncentrowały się na ochronie pszczoły występującej wyłącznie w Karpatach oraz na promowaniu tradycji pszczelarskich. Z kolei projekt BugGuardians angażował uczniów w działania edukacyjne na rzecz ochrony środowiska, kształtując nowe pokolenie świadome znaczenia ekologii.
Bogactwo lokalnej historii i kultury sprawiło, że ten priorytet Programu cieszył się największym zainteresowaniem wśród beneficjentów z obwodu lwowskiego. Partnerzy projektów podejmowali działania związane m.in. z ratowaniem zabytkowych budynków, odkrywaniem zapomnianych kart historii oraz ochroną elementów dziedzictwa niematerialnego, często wykorzystując innowacyjne rozwiązania i kreatywne podejście. W ramach projektu CBCPilgrim zrewitalizowano klasztor w Podkamieniu – niegdyś jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymek w Europie. Projekt TwinMonasteries doprowadził do gruntownej renowacji dwóch obiektów sakralnych, które zaadaptowano na Centra Dialogu Kultur. W Skolem, dzięki projektowi MichaelAndYouth, powstało Centrum Kultury i Historii dla młodzieży, kontynuujące tradycje salezjańskiego księdza Bronisława Markiewicza. Projekt ROSETTES był wspólną inicjatywą regionów górskich Ukrainy i Polski, mającą na celu zachowanie kultury karpackiej. W obwodzie lwowskim zmodernizowano również i wypromowano Muzeum Bojków w Uryczu (Hłubokie), a w ramach projektu GalicianScene utworzono Centrum Promocji Kultury Polskiej we Lwowie.
Mikroprojekty realizowane w tym priorytecie były bardzo zróżnicowane. Część z nich koncentrowała się na ochronie i promocji dziedzictwa architektonicznego oraz jego historii, m.in. Promo2Castles (zamek w Żółkwi), Touch_History (zamek w Dobromilu) i WoodenRoute (drewniane kościoły). Projekty LUKASIEWICZ, OilCradle i SaltyHistory podkreślały przemysłową historię regionu związaną z wydobyciem ropy naftowej, natomiast projekt HunGalRail przypominał o dziedzictwie kolejowym Węgier i Galicji. Lokalne tradycje i rzemiosło były przedmiotem projektów K&K:PolUA oraz JointHeritage. Kultura muzyczna związana z religią została spopularyzowana w projekcie SupSyn, a literackie dziedzictwo J. Andruszewskiego zbadano w ramach projektu Smolin. Historia Lwowskiego Uniwersytetu Weterynaryjnego została zaprezentowana w projekcie VetHeritage. Istotne były również inicjatywy o charakterze społecznym i turystycznym. Dzięki projektowi ACCESSIBLE Lwów stał się bardziej przyjazny dla osób z niepełnosprawnościami. Wreszcie projekty MountainTaste i BugCuisine promowały regionalne dziedzictwo kulinarne. Inne inicjatywy, takie jak Wide_Horizons, TogetherNow i VOLUNTEERS, przyczyniły się do promocji dziedzictwa i potencjału małych miast regionu.
PROJEKTY PL-UA
W ramach obecnego Programu w obwodzie lwowskim realizowanych jest 28 projektów w priorytetach: ŚRODOWISKO, ZDROWIE, DOSTĘPNOŚĆ i GRANICE.
Wyzwania związane z bezpieczeństwem środowiskowym i ochroną naturalnych zasobów są szczególnie istotne dla społeczności transgranicznych, w związku z czym wiele projektów koncentruje się na tej dziedzinie. Projekty UP2FireSafety i ClimResc, realizowane przez Państwową Służbę ds. Sytuacji Nadzwyczajnych Ukrainy w obwodzie lwowskim we współpracy z partnerami z województw podkarpackiego i podlaskiego mają na celu zwiększenie skuteczności reagowania w przypadku pożarów lasów. Również samorządy lokalne angażują się w poprawę bezpieczeństwa poprzez rozwój infrastruktury, zakup specjalistycznych pojazdów i sprzętu oraz szkolenia ratowników. Przykładami takich inicjatyw są projekty AquaGuard w Skolem, ClimaResilent w Przemyślanach i SAFETY w Brodach.
Szczególne znaczenie ma projekt WaterWatch, którego celem jest poprawa monitorowania jakości wody surowej pod kątem zagrożeń chemicznych i mikrobiologicznych dzięki wykorzystaniu nowoczesnej aparatury oraz szkoleniom personelu. W odpowiedzi na potrzeby regionu w zakresie gospodarki wodno-ściekowej realizowanych jest siedem projektów w tym obszarze: EcoReserve (Sołonka), SewageLink (Bełz), EcoLinks (Schodnica), CleanBugRiver (Sokal), WaterWise (Rudki), GoodWater (Pustomyty) oraz Interreg4Water (Brody). Ich celem jest poprawa jakości wody i stanu środowiska poprzez budowę i modernizację systemów wodociągowych i kanalizacyjnych, a także działania edukacyjne i szkoleniowe.
Część projektów koncentruje się na ochronie przyrody i zachowaniu bioróżnorodności. Projekty CleanBug w Dobrotworze oraz CitiesOfGreen w Gródku przekształcają tereny zielone z uwzględnieniem potrzeb mieszkańców oraz przyjaznych dla środowiska rozwiązań. Projekt ZeroHeracleum zajmuje się zwalczaniem inwazyjnych gatunków roślin, w szczególności barszczu Sosnowskiego. Z kolei projekt BIODIVERSITY ma w planach utworzenie nowego rezerwatu przyrody w Zimnej Wodzie oraz rewitalizację zabytkowego parku przy Archikatedrze św. Jerzego we Lwowie. Ważnym elementem projektu jest także utworzenie Centrum Ochrony Starych Drzew.
Priorytet ZDROWIE obejmuje 9 projektów z różnych dziedzin medycyny. Projekt RescueFirstAid to wspólna inicjatywa organizacji pozarządowej „Rovin” i jednostek Państwowej Służby ds. Sytuacji Nadzwyczajnych, której celem jest usprawnienie reagowania na zagrożenia związane z sytuacjami kryzysowymi. Projekt CADIT skupia się na zwiększeniu efektywności leczenia nowotworów na terenie Lwowa i Białegostoku. Działania w ramach projektu PutHeart koncentrują się na pacjentach kardiologicznych, natomiast projekt EMERGENCY ma poprawić diagnostykę i leczenie chorób układu krążenia. W ramach projektu InsideImaging planowany jest zakup specjalistycznych systemów do skanowania ciała, które umożliwią wcześniejsze wykrywanie nowotworów. Projekt GastroCare realizowany w Mościskach pozwoli zmodernizować szpitalne pracownie endoskopowe, co przyczyni się do poprawy opieki nad pacjentami z chorobami układu pokarmowego. Nowoczesne technologie wprowadzone w ramach projektu SURLAP znacznie poprawią leczenie chorób układu moczowo-płciowego. Duży projekt infrastrukturalny CareLikeHome wyznaczy nowe standardy w opiece paliatywnej i geriatrycznej poprzez modernizację placówki we Lwowie oraz opracowanie nowoczesnych protokołów opieki. Z kolei projekt HealthBridges łączy pięciu partnerów z Polski i Ukrainy, zwiększając potencjał i wiedzę specjalistyczną placówek medycznych oraz tworząc platformę współpracy transgranicznej, która ułatwi wymianę doświadczeń między lekarzami po obu stronach granicy.
Ze względu na swoje strategiczne położenie obwód lwowski wymaga wydajnej i nowoczesnej infrastruktury drogowej. Duży projekt infrastrukturalny DriveConnect realizowany w ramach priorytetu DOSTĘPNOŚĆ obejmuje modernizację kilku odcinków dróg w obwodzie lwowskim (Nahirne–Dobromil, Lwów–Sambor–Użhorod oraz Herynia–Bolechów). Inwestycje te usprawnią ruch transgraniczny i poprawią dostęp do przejść granicznych.
W ramach priorytetu GRANICE realizowany jest natomiast duży projekt infrastrukturalny Rail-UP, który poprawi dostępność dworca kolejowego we Lwowie. Modernizacja jednego z peronów obejmuje instalację wind, schodów ruchomych, ramp oraz nowych schodów, dzięki czemu infrastruktura będzie lepiej dostosowana do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Inwestycja ta przyczyni się również do integracji Ukrainy z Unią Europejską poprzez wdrażanie unijnych standardów dostępności infrastruktury kolejowej.
Warto przyjrzeć się bliżej działaniom projektowym, oddając głos osobom bezpośrednio zaangażowanym we wdrażanie Programu. O przyszłych działaniach rozmawiamy z Krystyną Zamulą, Zastępczynią Szefa Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej.
Jak postrzega Pani rolę obwodu lwowskiego w Programie Interreg NEXT Polska – Ukraina?
Czy można stwierdzić, że w ciągu ostatnich lat projekty realizowane w Programie przyniosły zmiany w życiu regionu? Jeśli tak, to jakiego rodzaju były to zmiany?
Jakie są oczekiwania wobec projektów obecnie realizowanych w obwodzie? Czy możemy liczyć na to, że ich oddziaływanie w przyszłości wykroczy poza region?
